KG LEGAL \ INFO
BLOG

Polska nieruchomość w masie upadłościowej a Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r.

Obowiązujące uregulowania

Kwestie upadłościowe w Polsce są regulowane w dużej mierze w Ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) (dalej: „Prawo upadłościowe”). Nie jest to jednak jedyny akt regulujący to zagadnienie. W przypadku upadłości transgranicznej bądź ogłoszenia upadłości przez polskiego obywatela na terytorium Unii Europejskiej bądź w Irlandii, postępowanie upadłościowe oraz jego skutki regulowane są w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r.  (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 141, str. 19 z późn. zm.). (dalej: „Rozporządzenie 2015/848”).

Uregulowania dotyczące nieruchomości

Ze względu na to, iż art. 3 ust. 1 Rozporządzenia 2015/848 uzależnia właściwość dla postępowania głównego dla sądu państwa członkowskiego od umiejscowienia głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika, istnieje możliwość, że nieruchomość wchodząca w skład masy upadłościowej będzie znajdowała się na terytorium innego państwa. Podobnie kwestia została uregulowana dla spółki, osoby prawnej, osoby fizycznej prowadzącej niezależną działalność gospodarczą lub zawodową oraz innej osoby fizycznej (odpowiednio dalej w art. 3 ust. 1). Art. 7 ust. 1 stanowi natomiast, iż „o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie”.

Powyższe oznacza, iż dla nieruchomości wchodzącej w skład masy upadłościowej, znajdującej się na terytorium państwa wszczęcia głównego postępowania upadłościowego właściwe jest prawo państwa wszczęcia postępowania.

Jak zostało jednak wcześniej zauważone, nieruchomość może znajdować się na terenie innego państwa. W takim wypadku, należy spojrzeć do art. 19, 20 i 21 Rozporządzenia 2015/848. Art. 19 ust. 1 stanowi, iż „orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego wydane przez sąd państwa członkowskiego posiadający jurysdykcję zgodnie z art. 3 podlega uznaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich z chwilą, gdy orzeczenie to stanie się skuteczne w państwie wszczęcia postępowania”. Nie ma więc obowiązku wszczynać odrębnego postępowania w państwie położenia nieruchomości – konsekwencja taka jest jeszcze podkreślona art. 20 ust. 1 Rozporządzenia 2015/848. Do kwestii tej odniósł się również Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 16.02.2011 r., II CSK 425/10, LEX nr 1027168: „W celu zachowania zasady zaufania, orzeczenie sądu państwa członkowskiego o wszczęciu postępowania upadłościowego powinno być, po pierwsze, automatycznie uznane przez wszystkie państwa członkowskie, po drugie, orzeczenie to powinno być uznane bez badania jego prawidłowości, i po trzecie, orzeczenie to wywołuje we wszystkich państwach członkowskich skutki, które wynikają z prawa państwa wszczęcia postępowania.” (oraz następne fragmenty).

Jeśli chodzi o konieczność powołania syndyka – do kwestii tej odnosi się art. 21 ust. 1 Rozporządzenia 2015/848. Nadaje on zarządcy powołanemu w kraju głównego postępowania upadłościowego uprawnienia do działania na terytorium innego państwa członkowskiego. Ust. 3 natomiast reguluje prawo właściwe dla podejmowanych przez zarządcę czynności i wskazuje, że prawem właściwym jest prawo „państwa członkowskiego, na którego terytorium [zarządca] zamierza podejmować czynności”.

Ważnym przepisem jest również art. 14 Rozporządzenia 2015/848, wskazujący na to, iż „Skutki postępowania upadłościowego co do praw dłużnika do nieruchomości […] podlegających wpisowi do publicznego rejestru, podlegają prawu państwa członkowskiego, którego właściwości podlega prowadzenie tego rejestru”. W przypadku nieruchomości, które w Polsce podlegają wpisowi do ksiąg wieczystych, artykuł ten znajduje zastosowanie.

Jeśli chodzi o umowy uprawniające do nabycia lub korzystania z nieruchomości i skutków postępowania upadłościowego względem nich, art. 11 ust. 1 stanowi, że zastosowanie tutaj ma „wyłącznie prawo państwa członkowskiego, na którego terytorium jest położona ta nieruchomość”.

Uboczne postępowanie upadłościowe

Art. 3 ust. 2 – 4 Rozporządzenia 2015/848 wskazują na możliwość wszczęcia ubocznego postepowania upadłościowego. Jest ono wszczynane w innym państwie niż państwo postępowania głównego i ogranicza się do majątku dłużnika znajdującego się na terytorium tego państwa. Co więcej, uznanie postępowania upadłościowego w świetle art. 19 Rozporządzenia 2015/848 „nie stoi na przeszkodzie wszczęciu przez sąd innego państwa członkowskiego postępowania, o którym mowa w art. 3 ust. 2.” (ust. 2), natomiast „skutki postępowania, o którym mowa w art. 3 ust. 2, nie mogą zostać podważone w innych państwach członkowskich” (art. 20 ust. 2). Dla nieruchomości znajdującej się w Polsce można więc wszcząć uboczne postępowanie upadłościowe, oparte na polskich przepisach.

Prawa osób trzecich

Rozporządzenie 2015/848 reguluje również w ograniczonym zakresie prawa rzeczowe osób trzecich. Szczególne znaczenie mają tutaj art. 8 oraz 17. Art. 8 ust. 1 stanowi, iż „wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza praw rzeczowych wierzycieli lub osób trzecich na materialnych lub niematerialnych, ruchomych lub nieruchomych składnikach majątku dłużnika – zarówno na określonych przedmiotach, jak i na zbiorze nieokreślonych przedmiotów o zmiennym składzie – które w chwili wszczęcia postępowania znajdują się na terytorium innego państwa członkowskiego”. W przypadku nieruchomości szczególne znaczenie będą tutaj miały prawo zbycia lub polecenia zbycia w celu zaspokojenia roszczenia tytułem hipoteki.

Jeśli zaś chodzi o ochronę nabywców nieruchomości Rozporządzenie 2015/848 określa, w art. 17, że w przypadku rozporządzenia przez dłużnika nieruchomością w drodze odpłatnej czynności prawnej, dokonanej po wszczęciu postępowania upadłościowego „skuteczność tej czynności prawnej podlega prawu państwa, na terytorium którego znajduje się nieruchomość lub którego właściwości podlega prowadzenie tego rejestru”. Dla nieruchomości położonej w Polsce, będą więc miały zastosowanie uregulowania polskie.

Inne uregulowania

Przepisem ważnym dla nieruchomości jest również art. 29 ust. 1 Rozporządzenia 2015/848, odnoszący się do konieczności umieszczenia informacji o wszczęciu postępowania upadłościowego w odpowiednim rejestrze, „jeśli prawo państwa członkowskiego, w którym znajduje się oddział dłużnika wpisany do publicznego rejestru tego państwa członkowskiego lub prawo państwa członkowskiego, w którym znajduje się należąca do dłużnika nieruchomość” tego wymaga. W takim wypadku na ustanowionym zarządcy bądź dłużniku, który sprawuje zarząd własny, spoczywa obowiązek dokonania takiego wpisu.

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii

Ze względu na wystąpienie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej sytuacja transgranicznego ogłoszenia upadłości stała się bardziej skomplikowana.

UMOWA o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 384 I/01) (dalej: „Umowa”) w art. 67 dotyczącym jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych oraz współpracy w tym zakresie między organami centralnymi, w ust. 3 lit. c stanowiła, iż: W Zjednoczonym Królestwie, jak również w państwach członkowskich w sytuacjach obejmujących Zjednoczone Królestwo zastosowanie mają następujące przepisy zgodnie z poniższym: […] rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 ma zastosowanie do postępowań upadłościowych oraz czynności, o których mowa w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, o ile postępowanie główne wszczęto przed zakończeniem okresu przejściowego. Do postepowań tych natomiast nie ma zastosowania The Insolvency (Amendment) (EU Exit) Regulations 2019 (4(2) tegoż aktu). Oznacza to, iż dla postępowań wszczętych do 31 grudnia 2020 r. (art. 126 Umowy) nadal obowiązują poprzednie uregulowania.

Dla postepowań wszczętych od 1 stycznia 2021, kwestie upadłościowe nie będą regulowane przez Rozporządzenie 2015/848. W tym wypadku rozpoznanie orzeczeń sądów brytyjskich – oraz sądów Państw Członkowskich w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii – będzie podlegało prawom państw członkowskich. W przypadku niektórych Państw Unii Europejskiej (Polski, Słowenii, Grecji i Rumunii) znaczenie mogą mieć również uregulowania wypracowane na podstawie UNCITRAL Model Law on Cross-Border Insolvency [1].

Źródła:

[1] https://www.nortonrosefulbright.com/en/knowledge/publications/fc0fb698/impact-of-brexit-on-insolvency

[2] Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.)

[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r.  (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 141, str. 19 z późn. zm.)

[4] Wyrok SN z dnia 16.02.2011 r., II CSK 425/10, LEX nr 1027168

[5] UMOWA o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 384 I/01)

[6] The Insolvency (Amendment) (EU Exit) Regulations 2019

UP