KG LEGAL \ INFO
BLOG

Planowane zmiany w KPC z perspektywy przedsiębiorców

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego została uchwalona przez Sejm 4 lipca 2019 roku. Obecnie czeka na podpis Prezydenta. Projekt nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego przewiduje liczne zmiany w dotychczasowym kształcie procedury cywilnej, zwłaszcza jeśli chodzi o przepisy dotyczące przedsiębiorców. Nowa ustawa, powstająca z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości, ma przywrócić odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych, usunięte z kodeksu w 2012 roku. Projekt przewiduje wprowadzenie do ustawy nowego działu zatytułowanego: „Postępowanie w sprawach gospodarczych”. Ma on dotyczyć spraw ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.

Pierwszą zmianą wprowadzoną przez tą nowelizację będą tzw. posiedzenia przygotowawcze – obligatoryjne i mniej sformalizowane posiedzenia odbywające się poza salą rozpraw, służące rozwiązaniu sporu na wczesnym etapie. Ich celem jest skłonienie stron do pojednania i ugody, a przewodniczący ma za zadanie wskazać stronom sposoby i skutki pozasądowego rozwiązania sporu. Posiedzenia te należy uznać za próbę wprowadzenia do polskiej procedury cywilnej idei arbitrażu. Rozwiązanie to korzystnie wpłynie również na samo postępowanie – dzięki jasnemu i odformalizowanemu wystąpieniu stron będzie można szybciej i jaśniej sformułować oczekiwania stron postępowania, kwestie sporne i niesporne, sporządzenia planu rozprawy (o ile nie dojdzie do pojednania stron) i rozstrzygnięć co do wniosków dowodowych, a także sprawniej zarządzać postępowaniem w dalszym jego biegu.

Nowelizacja procedury cywilnej przewiduje również wprowadzenie zeznań świadka na piśmie. Jest to bardzo korzystna zmiana w dobie otwartych granic i mobilności zarówno ludzi jak i przedsiębiorstw, która korzystnie wpłynie również na ograniczenie liczby rozpraw i skrócenie czasu postępowania.

Jednym z poważniejszych problemów polskich sądów była obstrukcja procesowa, dlatego nowy projekt kodeksu postępowania cywilnego wprowadza sankcje za nadużywanie prawa procesowego. Jeżeli sędzia poweźmie podejrzenia, że kolejne wnioski procesowe i zażalenia to tylko gra na zwłokę, będzie mógł zdecydować o podwojeniu kosztów procesu czy odsetek, a nawet pozostawić wiele wniosków złożonych w celu obstrukcji bez rozpoznania.

Bardzo ważną i niestety niekorzystną zmianą dla prowadzących działalność gospodarczą będzie tzw. szybka ścieżka dla przedsiębiorców, czyli właśnie wprowadzenie postępowań w sprawach gospodarczych. Ma się ona charakteryzować jeszcze większym niż obecnie formalizmem i zaostrzeniem prekluzji dowodowej (chodzi o zasadę, zgodnie z którą wnioski dowodowe muszą być złożone w ściśle wyznaczonym terminie). Problemem jest jednak to, że obejmie zarówno małych przedsiębiorców z jednoosobową działalnością gospodarczą, jak i wielkie koncerny, co budzi uzasadnione wątpliwości, jeżeli chodzi o utrzymanie zasady równości stron w procesie. Osoby niebędące przedsiębiorcami i mikroprzedsiębiorcy będą mogły nadal rozstrzygać spory w zwykłym trybie, o ile na odpowiednim etapie postępowania o to zawnioskują. Procedura ma być trudniejsza, ale szybsza, jednakże z uwagi na ograniczenia możliwości wnoszenia zarzutów potrącenia i wyłączenie możliwości wnoszenia pozwów wzajemnych sądy w ramach jednego postępowania nie będą rozstrzygać wszystkich wzajemnych roszczeń stron, co jeszcze bardziej zwiększy liczbę postepowań. Reasumując, procedura gospodarcza ma obejmować spory cywilne pomiędzy przedsiębiorcami, w tym z umów o roboty budowlane oraz ze związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych, będą krótsze terminy na dokonanie czynności procesowych, nie będzie możliwa zmiana powództwa i będzie prymat dowodu z dokumentu nad dowodem z zeznań świadków.

Co prawda, cała procedura postępowań gospodarczych będzie bardzo sformalizowana a możliwość dochodzenia racji ograniczona, ale za to przedsiębiorca będzie mógł komunikować się za pomocą adresu poczty elektronicznej. Nowa procedura przewiduje w sprawach gospodarczych wprowadzenie obowiązku wskazania adresu poczty elektronicznej strony w pozwie lub pierwszym piśmie procesowym wniesionym po doręczeniu odpisu pozwu. W przypadku jego braku – złożenie oświadczenia, że strona adresu takiego nie posiada. Niedopełnienie tego obowiązku stanowić będzie brak formalny pisma i uniemożliwi nadanie mu prawidłowego biegu.

Ustawa wprowadza również ułatwienia dla konsumentów (poprzez uniemożliwienie korzystania w sprawach przeciwko konsumentom z właściwości przemiennej), którzy będą mogli spory z przedsiębiorcami prowadzić w sądzie właściwym dla swojego miejsca zamieszkania, a nie jak dotąd- właściwego dla siedziby firmy. Nowa ustawa ma również wprowadzić możliwość wytoczenia powództwa przeciwko Skarbowi Państwa przed sąd właściwy według miejsca zamieszkania powoda. Rozszerzeniu ulegnie instytucja zwolnienia z kosztów sądowych i ograniczenia opłat w sporach z bankami do 1000 złotych, jednakże sama procedura będzie bardziej sformalizowana, co wymusi korzystanie z pomocy profesjonalnych pełnomocników.

Kontrowersje budzi również możliwość ponownego rozpoznania sprawy w tym samym składzie i przeniesienie czynności w ramach tzw. „postępowania międzyinstancyjnego” (włącznie z badaniem jej dopuszczalności, braków formalnych i fiskalnych środka odwoławczego) do sądu drugiej instancji, co stanowi nadużycie prawa procesowego a sędziom nadaje olbrzymią władzę. Równie wiele wątpliwości budzi wprowadzenie systemu „zażaleń poziomych” rozpoznawanych przez inny skład sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie w przypadku niektórych kategorii orzeczeń (w szczególności w kwestiach wpadkowych i niekończących postępowania).

Zmianą na niekorzyść jest również wydawanie postanowień zaskarżalnych na posiedzeniu niejawnym jako zasady i uzasadnianie ich jedynie na wniosek strony, a nie jak w obecnym stanie prawnym – z urzędu. Nowa ustawa przewiduje również rozszerzenie kompetencji referendarzy sądowych poprzez umożliwienie wykonywania czynności także w sądach apelacyjnych, wydawania nakazów zapłaty w postępowaniu nakazowym i podejmowania czynności w większości rejestrów prowadzonych przez sądy. Przewiduje się również modyfikacje w niektórych postępowaniach odrębnych (uproszczonym, nakazowym, elektronicznym postępowaniu upominawczym i upominawczym) poprzez umożliwienie rozpoznawania w postępowaniu uproszczonym spraw o roszczenia pieniężne i niepieniężne o wartości przedmiotu sporu do 20.000 złotych, umarzanie elektronicznego postępowania upominawczego w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, jego uchylenia lub wniesienia sprzeciwu.

Zmianie ma również ulec art. 139 k.p.c., regulujący doręczenia korespondencji. Według nowych założeń należy zminimalizować do absolutnego minimum doręczenie zastępcze, a fikcja doręczenia ma zniknąć. Według nowego brzmienia artykułu, w przypadku gdy pozwany nie odbierze zaadresowanego do niego pozwu, sąd zawiadomi o tym powoda jednocześnie zobowiązując go do doręczenia pozwanemu tego pisma za pośrednictwem komornika – oczywiście na swój koszt.

Kolejną zmianą w procedurze cywilnej będzie wprowadzenie dotąd nieznanej w polskim porządku prawnym procedury oddalenia przez sąd powództwa uznanego za oczywiście bezzasadne na wstępnym etapie postępowania sądowego, rozstrzygane na posiedzeniu niejawnym bez informowania pozwanego.

W ramach Planu na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Ministerstwo Rozwoju planuje też wprowadzenie umów procesowych (zwanych też umowami dowodowymi) w postępowaniu cywilnym, dzięki czemu przedsiębiorcy zyskają prawo do regulowania między sobą zasad prowadzenia sporów sądowych. Umowę dowodową trzeba będzie zawrzeć w formie pisemnej albo ustnie przed sądem i pod rygorem nieważności a ustalenia te będą wiążące dla sądu rozpoznającego sprawę. Dotychczas obowiązywały dwa typy umów procesowych, tj. o właściwość sądu oraz umowy prorogacyjna i derogacyjna (o jurysdykcję), przewidziane odpowiednio w art. 46 § 1 k.p.c. i 1104–1105 k.p.c. Zgodnie z projektowanym art. 4588 § 1 k.p.c. dojdzie do nich jeszcze umowa dowodowa, zgodnie z którą strony będą mogły umówić się o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu gospodarczym w sprawie z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy. Strony uprawnione będą do jej zawarcia zarówno przed rozpoczęciem procesu jak i w trakcie, przy czym w drugim wypadku, objęcie umową dowodu przeprowadzanego przed sądem przed zawarciem umowy nie pozbawi go mocy dowodowej. Dodatkowo ustawodawca zamierza wprowadzić ograniczenia w zakresie kwestionowania umowy dowodowej – zarzut jej nieważności lub bezskuteczności będzie można podnieść najpóźniej na posiedzeniu, na którym druga strona powołała się na umowę, a jeśli uczyniono to w piśmie procesowym – w następnym piśmie lub na najbliższym posiedzeniu. Umowa dowodowa dotyczyć będzie musiała konkretnego stosunku prawnego wynikającego z umowy cywilnoprawnej – zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy nie będzie dopuszczalne objęcie jej zakresem całokształtu stosunków między stronami. Niemożliwe będzie również objęcie umową roszczeń wynikających ze stosunków pozaumownych.

UP